Zelfzwichting in Groningen

Zelfzwichting in Groningen

Zelfzwichting in Groningen

Het blad van de Groninger molenwereld, oorspronkelijk uitgegeven door de Vereniging Vrienden van de Groninger Molens (1974), later door de gezamenlijke molenorganisaties in de provincie Groningen en sinds 2007 door het Groninger Molenhuis, heeft de naam de Zelfzwichter. Deze naam is destijds gekozen omdat het systeem met zelfzwichtende wieken in Nederland als een vooral in Groningen voorkomend fenomeen wordt gezien en deze naam dus een typisch regionaal kenmerk verwoordt. Omdat het blad niet alleen door molenkenners wordt gelezen, is er op gezette tijden een poging gedaan het systeem aan minder ingewijden uit te leggen. Een paar voorbeelden hiervan (uit 1974 en uit 2007) zijn in verkorte vorm hieronder weergegeven.

Zelfzwichting in Groningen
Zelfzwichting in Groningen
Zelfzwichting in Groningen

Het systeem van de zelfzwichtende wieken

Kort gezegd is zelfzwichting een systeem dat de molenaar de voortdurende aanpassing van de zeilvoering aan het weer uit handen neemt. Het windvangend systeem (zeil) is daarbij vervangen door een reeks draaibare kleppen, evenwijdig aan de draaicirkel, die zich min of meer automatisch openen en sluiten afhankelijk van de winddruk [2]. Hoever de kleppen bij toenemende winddruk open gaan hangt af van het regelsysteem met gewichten dat de kleppen juist dichttrekt. Voor een goede werking zijn alle kleppen per wiek aan elkaar gekoppeld door een zogenaamde treklat. Bovendien worden de vier treklatten via een hefboomstelsel bij de askop gesynchroniseerd via een spin. Behalve kleppen die de wind vangen zijn er bij de verbeterde versie van de zelfzwichting ook nog…

Korte geschiedenis van de zelfzwichting

Op een koude winterdag, 29 december 1890, brandde de pel- en korenmolen Eva in Usquert, eigendom van de heer K.E. Welt, af. Deze grote stellingmolen had voor 1818 als poldermolen in Bedum gestaan en was dat jaar door Sikko Loeverts Welt naar Usquert verplaatst. Een nog altijd aanwezig stichtingssteentje getuigt hier van. Aan molenmaker Christiaan Bremer te Middelstum werd opdracht gegeven de molen te herbouwen - wat dan ook in 1891 gebeurde. Omstreeks die tijd moet er, in Schönebeck aan de Elbe, een tentoonstelling geweest zijn over van alles op het gebied van de molens en de malerij. Groninger mulders en/of molenmakers zullen daar hun licht hebben opgestoken - genoemd worden de namen Welt en Büchli. Het gevolg van een en ander was dat de herbouwde Eva werd…

Zelfzwichting in Groningen

WAAR VIND IK ZELFZWICHTERS?

Op de kaart staan enkele zelfzwichtende molens aangegeven

Dubbeltik om de kaart actief te maken